پژوهش و فناوری
مراکز تحقیقاتی و آزمایشگاههای تخصصی
توضیحات مرکز تحقیقات و آزمایشگاه های جامعه محور
مرکز تحقیقات آیندهپژوهی
استان گیلان، به دلیل برخورداری از نظامهای بههمپیوسته شهری، روستایی، جنگلی، کشاورزی و ساحلی، با مجموعهای پیچیده از فرصتها و چالشهای توسعهای مواجه است. تغییر کاربری زمین، توسعه نامتوازن شهری، فشار بر منابع طبیعی، تحولات جمعیتی، تغییرات اقلیمی، مخاطرات طبیعی، تغییر الگوهای معیشتی، گردشگری، تحولات اقتصادی و ضرورت حفاظت از اکوسیستمهای ارزشمند، تنها بخشی از موضوعاتی هستند که آینده استان را تحت تأثیر قرار میدهند.
این مسائل را نمیتوان صرفاً از منظر یک رشته علمی یا یک دستگاه اجرایی بررسی کرد. شناخت آنها نیازمند رویکردی میانرشتهای است که بتواند ارتباط میان محیط طبیعی، جامعه، اقتصاد، فناوری، کالبد، فرهنگ و نظام حکمرانی را تحلیل کند. مرکز تحقیقات آیندهپژوهی دانشگاه گیلان، با بهرهگیری از ظرفیت اعضای هیئت علمی، پژوهشگران، دانشجویان، مدیران و متخصصان حوزههای مختلف، میتواند به کانونی برای چنین مطالعاتی تبدیل شود.
چشمانداز مرکز تحقیقات آیندهپژوهی دانشگاه گیلان، تبدیلشدن به یکی از مراکز علمی مرجع در زمینه آیندهنگاری شهری و منطقهای، مطالعات آینده محیطزیست و خدمات اکوسیستم و طراحی راهبردهای توسعه پایدار و تابآور در سطح استانی، ملی و منطقهای است.
این مرکز در پی آن است که با تولید دانش کاربردی، تربیت پژوهشگران آیندهنگر، توسعه شبکههای علمی و ارائه راهحلهای مبتنی بر شواهد، نقش دانشگاه را در شکلدهی به آینده جامعه تقویت کند. بر این اساس، دانشگاه تنها نهادی برای تحلیل مسائل گذشته و حال نیست؛ بلکه میتواند در شناخت تغییرات آینده، هشداردهی بهموقع، ایجاد گفتوگوی اجتماعی و طراحی مسیرهای تحول نیز نقشی فعال ایفا کند.
مرکز تحقیقات آیندهپژوهی دانشگاه گیلان مأموریت دارد با بهرهگیری از روشهای علمی و مشارکتی آیندهپژوهی، تحولات مؤثر بر آینده استان گیلان و کشور را شناسایی و تحلیل کند. مهمترین مأموریتهای مرکز عبارتاند از:
- رصد مستمر روندها، کلانروندها، فناوریهای نوظهور و علائم ضعیف تغییر؛
- شناسایی مسائل نوپدید و چالشهای راهبردی پیش از تبدیلشدن آنها به بحران؛
- شناسایی پیشرانها و عدمقطعیتهای کلیدی مؤثر بر آینده شهرها، مناطق و اکوسیستمها؛
- تدوین سناریوهای ممکن، محتمل و مطلوب در موضوعات اولویتدار؛
- طراحی چشماندازها، راهبردها و نقشههای راه بلندمدت؛
- ارزیابی پیامدهای بلندمدت سیاستها، برنامهها و طرحهای توسعهای؛
- ارائه خدمات علمی و مشورتی به دستگاههای اجرایی، مدیریت شهری، بخش خصوصی و نهادهای اجتماعی.
آزمایشگاه جامعهمحور شهر هوشمند
آزمایشگاه شهر هوشمند، بهعنوان بازوی مشورتی و اجرایی در حوزه مدیریت نوین شهری، در سال گذشته تلاش داشته است با برقراری ارتباط مؤثر با شهرداریها، سازمانهای دولتی و بخش خصوصی، ضمن رایزنی برای اجرای پروژههای عملیاتی، به ارتقای دانش مدیریتی و ضرورت تحقق شهر هوشمند در نهادهای اجرایی و علمی کشور کمک نماید. در ادامه، گزارش عملکرد آزمایشگاه، به شرح فعالیتهای زیر، آمده است.
- همکاری فعال با شهرداریهای کاشان، تربتحیدریه و کرمانشاه برای انجام ممیزی هوشمند املاک، بر اساس توان فنی.
- برقراری ارتباط موفق با منطقه ویژه اقتصادی پیام و تنظیم مقدماتی قرارداد برای طراحی و هوشمندسازی مسیرهای دسترسی و ورودی، به ارزش ۵۵ میلیارد ریال، که تا آخر شهریور به دانشگاه واصل میشود.
- ارائه مشاوره به شهرداریهای شهرستانها برای برگزاری مناقصات پسماند، بر اساس ابلاغیههای فنی سازمان مدیریت و برنامهریزی و انتخاب راهکارهای نوین مدیریت شهری هوشمند و کاهش هزینهها.
- پیشنهاد طراحی المانهای مفهومی و هوشمند در مسیرهای پرتردد شهری به شهرداریها، بهمنظور ارتقای هویت بصری و فرهنگی شهر.
- ایجاد ارتباط کاری با کارخانه نوآوری گیلان برای توسعه فناوریهای موردنیاز شهرهای هوشمند.
- ارائه پیشنهاد به سازمان مدیریت و برنامهریزی برای طراحی ماکت هوشمند شهری، جهت شبیهسازی و نمایش کارکردهای شهر هوشمند.
- مشارکت در نشستها و کنفرانسهای تخصصی ملی با هدف انتقال تجربیات و معرفی توانمندیهای آزمایشگاه.
آزمایشگاه جامعهمحور توسعه پایدار شهری
آزمایشگاه توسعه پایدار شهری، با رویکرد نوآورانه و پایدار، درصدد است با برداشتن گامهای عملی، به مسائل پیچیده جامعه شهری بپردازد. از اینرو، مجموعه آزمایشگاه تحقیقاتی توسعه پایدار شهری، با بخش خصوصی و دولتی و همچنین سازمانهای داوطلبانه و مردمی، بهدنبال همکاری و انجام طرحهای مطالعاتی در سطح استان گیلان و سایر استانهای شمالی کشور میباشد.
آزمایشگاه تحقیقاتی جامعهمحور توسعه پایدار شهری، در سال ۱۴۰۳، با تمرکز بر ارتقای کیفیت زندگی شهری، تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی، و تقویت فرآیندهای بازآفرینی شهری، در حال توسعه فعالیتهای گستردهای در سطح استانی و منطقهای میباشد. این اقدامات با هدف پیوند دانش، سیاستگذاری و عمل، و با مشارکت سازمانهای دولتی، شهرداریها و نهادهای پژوهشی صورت میگیرد. بدینترتیب، جزئیات این اقدامات به شرح ذیل آورده میشود:
۱. پروژهها و مطالعات استانی
طرح ارتقای تابآوری شهرهای استان گیلان در برابر تغییرات اقلیمی
کارفرما: اداره کل راه و شهرسازی استان گیلان
- شناسایی نقاط آسیبپذیر در شهرهای استان.
- ارائه سناریوهای سازگاری با تغییرات اقلیمی در حوزه مسکن، حملونقل و زیرساختهای شهری.
- تدوین راهکارهای اجرایی برای ارتقای تابآوری سکونتگاههای شهری و روستایی.
طرح مطالعات بازآفرینی بافتهای ناکارآمد شهری شیرود
کارفرما: شهرداری شیرود، استان مازندران
- شناسایی محدودههای ناکارآمد شهری و تحلیل وضعیت اجتماعی، اقتصادی و کالبدی.
- تهیه سند بازآفرینی شهری پایدار با تأکید بر توسعه محلی و مشارکتمحور.
- ارائه مدلهای پایلوت برای بهبود کیفیت محیط شهری و ارتقای عدالت فضایی.
۲. فعالیتهای حمایتی و مشاورهای
تحلیل وضعیت منطقهای
- شناسایی آسیبپذیری بالای استان گیلان در برابر تغییرات اقلیمی و بررسی پیامدهای آن بر سکونتگاههای شهری و روستایی.
- تحلیل روند مهاجرتهای اقلیمی و پهنهای به شهرها و مناطق گیلان و ارزیابی چالشهای ناشی از آن در ابعاد زیستمحیطی، اقتصادی و اجتماعی.
- تدوین پیشنهادهای راهبردی برای مدیریت مهاجرت، بهینهسازی زیرساختها و توسعه پایدار منطقهای.
آزمایشگاه جامعهمحور مدیریت بحران و تابآوری شهری
آزمایشگاه مدیریت بحران و تابآوری شهری، با هدف یکپارچهسازی دانش علمی و عملی در حوزه شهرسازی، بهعنوان پاسخی ضروری به چالشهای فزاینده ناشی از تغییرات اقلیمی، توسعه ناپایدار، سوانح انسانساخت و بلایای طبیعی پرتکرار در ایران (از جمله زلزله، سیل، خشکسالی و رانش زمین)، با تأکید ویژه بر محیط استان گیلان، تعریف شده است. این آزمایشگاه، بهعنوان مرکزی پژوهشی-کاربردی، کارکردی چندوجهی دارد: مدلسازی و شبیهسازی بحرانها، آزمون تجربی راهحلهای مبتنی بر طبیعت (NBS)، مانند زیرساختهای سبز، ارائه راهبردهای یکپارچه در برنامهریزی شهری و منطقهای، طراحی فضاهای عمومی و مسیرهای اضطراری، تدوین ضوابط مقاومسازی و... . پژوهشهای این آزمایشگاه نهتنها به کاهش ریسک و خسارات انسانی و اقتصادی کمک میکند، بلکه با رویکردی زیستمحور و انسانمحور، زمینهساز تحقق شهرهایی تابآور و پایدار در برابر سوانح طبیعی، اقلیمی و انسانی خواهد بود.
